Jerzy Fryderyk Haendel: Kompozytor, który podbił Londyn i świat

41

Jerzy Fryderyk Händel, urodzony 23 lutego 1685 roku w niemieckim Halle, był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki baroku, którego twórczość na stałe wpisała się do historii muzyki światowej. Choć urodził się w Niemczech, w 1727 roku uzyskał brytyjskie obywatelstwo i przez wiele lat tworzył w Londynie, gdzie jego dzieła zdobyły ogromną popularność. Händel, który nigdy się nie ożenił, poświęcił życie karierze. Jego monumentalne oratoria, takie jak słynny „Mesjasz”, oraz muzyka okolicznościowa, na przykład „Water Music”, do dziś zachwycają rozmachem i emocjonalnym przekazem.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na czerwiec 2024 roku Jerzy Fryderyk Händel miałby 339 lat.
• Żona/Mąż: Nieżonaty.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Kompozytor, organista, wirtuoz.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie arcydzieł muzyki barokowej, w tym oratorium „Mesjasz” i cyklu „Water Music”.

Podstawowe informacje o Jerzym Fryderyku Händlu

Dane biograficzne

Georg Friedrich Händel, znany w Polsce jako Jerzy Fryderyk Händel, urodził się 23 lutego 1685 roku w Halle, w ówczesnej Brandenburgii-Prusach. Zmarł 14 kwietnia 1759 roku w Londynie, w wieku 74 lat. Jego pogrzeb odbył się 20 kwietnia 1759 roku w Opactwie Westminsterskim, zgromadził około 3000 osób, co świadczyło o jego ogromnej popularności i znaczeniu.

Tożsamość narodowa i warianty imienia

Choć Jerzy Fryderyk Händel urodził się jako Niemiec, jego życie i kariera ściśle związały się z Wielką Brytanią. W 1727 roku uzyskał brytyjskie obywatelstwo, a dziś jest powszechnie uznawany za brytyjskiego kompozytora narodowego. Kompozytor jest znany pod kilkoma wersjami swojego imienia i nazwiska: w ojczyźnie jako Georg Friedrich Händel, w Anglii jako George Frideric Handel, a w Polsce jako Jerzy Fryderyk Händel.

Miejsce i data śmierci

Jerzy Fryderyk Händel zmarł 14 kwietnia 1759 roku w Londynie, w wieku 74 lat. Jego pochówek odbył się w Opactwie Westminsterskim, co podkreśla jego znaczącą pozycję w brytyjskim życiu kulturalnym. Była to niezwykle uroczysta ceremonia, świadcząca o głębokim szacunku, jakim darzono kompozytora.

Rodzina i życie prywatne Jerzego Fryderyka Händla

Pochodzenie rodzinne i edukacja

Jerzy Fryderyk Händel pochodził z rodziny bez tradycji muzycznych. Jego ojciec, Georg Händel, był cyrulikiem i początkowo lekceważył zainteresowania syna muzyką, widząc dla niego przyszłość w zawodzie prawniczym. Ojciec kompozytora ożenił się ponownie, a z tego związku urodziło się czworo dzieci, w tym sam Georg Friedrich.

Stan cywilny i życie prywatne

Mimo osiągnięcia wielkiej sławy i wysokiej pozycji społecznej, Jerzy Fryderyk Händel nigdy się nie ożenił. Jego życie prywatne, choć skromne pod względem związków formalnych, było pełne pasji. Podkreśla się jego zamiłowanie do dobrego jedzenia i wina. Od 1724 roku aż do śmierci mieszkał przy Brook Street 25 w Londynie.

Edukacja i początki kariery Jerzego Fryderyka Händla

Wczesne lata i nauka muzyki

Młody Händel miał potajemnie ćwiczyć grę na klawikordzie na strychu rodzinnego domu, co świadczy o jego głębokiej pasji do muzyki. Jego edukacja muzyczna nabrała tempa dzięki interwencji lokalnego władcy, na którym ogromne wrażenie zrobiła gra chłopca na organach.

Studia prawnicze i decyzja o karierze muzycznej

Zgodnie z obietnicą złożoną ojcu, Jerzy Fryderyk Händel rozpoczął w 1702 roku studia prawnicze na Uniwersytecie w Halle. Jednak jego serce należało do muzyki. Po pewnym czasie zrezygnował z kariery prawniczej, by całkowicie poświęcić się sztuce dźwięku. W tym samym roku objął stanowisko organisty w katedrze w Halle.

Pierwszy nauczyciel i mentor

Od 1696 roku podstaw nauki gry na organach uczył Händla Friedrich Wilhelm Zachau. Pod jego okiem młody kompozytor zdobywał niezbędne szlify, a jego talent szybko rozkwitał. Efektem tej nauki było mianowanie go organistą w katedrze w Halle.

Znajomość z Telemannem

W 1701 roku Jerzy Fryderyk Händel poznał Georga Philippa Telemanna, innego wybitnego kompozytora epoki baroku. Ta wieloletnia przyjaźń okazała się mieć kluczowe znaczenie dla rozwoju artystycznego Händla, który dzięki Telemannowi zainteresował się gatunkiem opery.

Kariera zawodowa i muzyczne dziedzictwo Jerzego Fryderyka Händla

Okres hamburski i debiut operowy

W latach 1704–1706 Händel przebywał w Hamburgu, gdzie pracował jako skrzypek i klawesynista w Oper am Gänsemarkt. Jego debiut operowy nastąpił w 1705 roku, kiedy to wystawiono jego pierwszą operę, „Almira”. Dzieło odniosło wielki sukces, doczekując się aż 20 powtórzeń.

Włoska podróż i sukcesy operowe

Okres od 1706 do 1710 roku to czteroletni pobyt Händla we Włoszech. Podczas tej podróży poznał takich mistrzów jak Arcangelo Corelli czy Domenico Scarlatti. W Italii odniósł znaczące sukcesy operami „Rodrigo” oraz „Agrippina”, które ugruntowały jego pozycję jako cenionego twórcy operowego. Opera „Agrippina” została wystawiona w Wenecji aż 27 razy z rzędu.

Służba u elektora Hanoweru i osiedlenie się w Anglii

W 1710 roku Händel został muzykiem na dworze elektora Hanoweru. Ostatecznie, w 1712 roku, Händel osiedlił się w Anglii, gdzie jego talent został jeszcze szerzej doceniony. Jerzy Ludwik, elektor Hanoweru, wkrótce objął tron brytyjski jako król Jerzy I, co ułatwiło Händlowi integrację z brytyjskim społeczeństwem.

Royal Academy of Music i triumfy operowe

W 1719 roku Händel objął funkcję „mistrza orkiestry” w nowo założonym towarzystwie muzycznym, Royal Academy of Music. Lata 20. XVIII wieku były okresem jego największych triumfów operowych. Wśród wielu znakomitych dzieł tego okresu wyróżnia się opera „Juliusz Cezar w Egipcie”, która przyniosła mu ogromne uznanie i popularność.

Przejście od opery do oratorium

W latach 40. XVIII wieku nastąpiło znaczące przesunięcie w twórczości Jerzego Fryderyka Händla. Kompozytor całkowicie zrezygnował z komponowania oper na rzecz oratoriów w języku angielskim. Ta zmiana była podyktowana preferencjami londyńskiej publiczności, która zaczęła cenić sobie ten gatunek wyżej.

Najsłynniejsze oratorium: „Mesjasz”

Najsłynniejszym dziełem Jerzego Fryderyka Händla jest bez wątpienia oratorium „Mesjasz”, którego premiera odbyła się w Dublinie w 1742 roku. Rok później, w 1743 roku, miało miejsce wystawienie tego dzieła w Londynie. Z utworem tym wiąże się tradycja wstawania podczas wykonywania chóru „Hallelujah”, zapoczątkowana rzekomo przez króla Jerzego II Hanowerskiego.

Muzyka okolicznościowa

Jerzy Fryderyk Händel słynął również z tworzenia wielkich dzieł na zamówienie dworu i z okazji ważnych wydarzeń. Do najbardziej znanych przykładów należą „Water Music” (1717), wykonywana podczas rejsów królewskiej rodziny po Tamizie, oraz monumentalna „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749), skomponowana z okazji podpisania Traktatu w Akwizgranie. Dzieła te, często o charakterze plenerowym, wymagały rozbudowanej sekcji instrumentów dętych.

Innowacje w instrumentacji

Händel nie bał się eksperymentować z instrumentacją, co nadawało jego dziełom unikalne brzmienie. W oratorium „Saul” użył rzadko spotykanego carillonu, a w operze „Juliusz Cezar w Egipcie” wprowadził harfy i mandoliny, wzbogacając paletę brzmieniową swojej muzyki instrumentalnej.

Ostatnie dzieło operowe

Ostatnim dziełem operowym w karierze Jerzego Fryderyka Händla była opera „Deidamia” z 1741 roku. Po tym spektaklu kompozytor skupił się niemal wyłącznie na tworzeniu oratoriów, które zdobyły ogromną popularność wśród londyńskiej publiczności.

Kluczowe dzieła Jerzego Fryderyka Händla

• Opery: „Almira” (1705), „Rodrigo” (1707), „Agrippina” (1709), „Juliusz Cezar w Egipcie” (lata 20. XVIII w.), „Tamerlano” (lata 20. XVIII w.), „Deidamia” (1741).
• Oratoria: „Mesjasz” (1742), „Izrael w Egipcie” (nieznana data premiery), „Jefte” (nieznana data premiery).
• Muzyka okolicznościowa: „Water Music” (1717), „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych” (1749).
• Kantata koronacyjna: „Zadok the Priest”.

Filantropia, osobowość i postrzeganie Jerzego Fryderyka Händla

Działalność charytatywna i osobowość

Jerzy Fryderyk Händel był postacią powszechnie szanowaną nie tylko za swój talent muzyczny, ale również za hojność i aktywną działalność dobroczynną. Współcześni zapamiętali go jako człowieka obdarzonego dużym poczuciem humoru, co stanowiło ciekawy kontrast z powagą i monumentalnością niektórych jego dzieł sakralnych.

Opinie innych kompozytorów

Wielkość talentu Jerzego Fryderyka Händla była doceniana przez innych wybitnych kompozytorów. Wolfgang Amadeus Mozart powiedział o nim: „Kiedy chce, uderza niczym grom”. Z kolei Ludwig van Beethoven uważał Händla za największego kompozytora w historii i deklarował, że chętnie uklęknąłby przy jego grobie.

Zdrowie i wyzwania życiowe Jerzego Fryderyka Händla

Paraliż i terapia

W kwietniu 1737 roku Jerzy Fryderyk Händel doświadczył poważnych problemów zdrowotnych – paraliżu prawej ręki, który uniemożliwił mu grę na instrumentach. Skuteczną pomoc przyniosła mu dopiero kuracja w wodach termalnych w Akwizgranie, która pozwoliła mu odzyskać sprawność.

Postępująca ślepota i nieudane operacje

Pod koniec życia kompozytor zmagał się z postępującą ślepotą. W 1751 roku, podczas pisania oratorium „Jefte”, stracił wzrok w lewym oku. Mimo operacji przeprowadzonych przez okulistę Johna Taylora, w 1752 roku Händel całkowicie oślepł.

Kontrowersje i skandale związane z Jerzym Fryderykiem Händla

Pojedynek na szpady

Kariera Jerzego Fryderyka Händla nie była wolna od dramatycznych wydarzeń. W 1704 roku doszło do krwawego sporu między nim a Johannem Matthesonem, który zakończył się pojedynkiem na szpady. Händel ocalał jedynie dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności.

Rywalizacja i konkurencja

Kariera Händla w Londynie była naznaczona silną konkurencją. Szczególnie zaciekła była rywalizacja z „Operą of the Nobility”, która była wspierana przez księcia Walii Fryderyka Ludwika. Ta konkurencja stanowiła wyzwanie dla Händla, który jednak umiejętnie sobie z nią radził.

Zarzuty o plagiaty i zapożyczenia

Jerzy Fryderyk Händel często wykorzystywał w swoich dziełach fragmenty utworów innych kompozytorów, co budziło kontrowersje. Dosłowność niektórych cytatów sprawiała, że zarzucano mu plagiaty i zapożyczenia.

Konflikt z Kościołem

Niektóre z dzieł Jerzego Fryderyka Händla spotkały się z krytyką środowisk protestanckich. Oratoria takie jak „Mesjasz” i „Izrael w Egipcie” były uznawane za niestosowne ze względu na wystawianie tekstów biblijnych w teatrach. Kościół uważał, że sakralne treści powinny być prezentowane wyłącznie w kontekście religijnym.

Ciekawostki i mniej znane fakty o Jerzym Fryderyku Händlu

Oficjalny hymn Ligi Mistrzów to adaptacja jego kantaty koronacyjnej „Zadok the Priest”. W okresie pobytu w Hamburgu Händel inspirował się twórczością Reinharda Keisera. Jego opera „Agrippina”, wystawiona we Włoszech, zyskała ogromne powodzenie, osiągając 27 wystawień z rzędu w Wenecji. Jako muzyk elektora Hanoweru otrzymał warunki pozwalające mu na długie wyjazdy zagraniczne. W dziełach plenerowych, takich jak „Muzyka dla Królewskich Ogni Sztucznych”, Händel znacząco rozbudował sekcję instrumentów dętych. Jego ostatnia opera to „Deidamia” z 1741 roku. Pochowany został 20 kwietnia 1759 roku, sześć dni po śmierci. Halle, jego miejsce urodzenia, leżało wówczas w granicach Brandenburgii-Prus. Akt naturalizacji, podpisany przez króla Jerzego I, umożliwił Händlowi pełną integrację z brytyjskim społeczeństwem. W 1702 roku Händel objął stanowisko organisty w katedrze w Halle. „Tamerlano” to jedno z kluczowych dzieł operowych Händla z okresu jego największych triumfów w latach 20. XVIII wieku. Premiera „Mesjasza” w Londynie odbyła się w 1743 roku. Traktat w Akwizgranie był okazją do powstania słynnej „Muzyki dla Królewskich Ogni Sztucznych”. Wśród lekarzy, którzy bezskutecznie próbowali ratować wzrok kompozytora, był William Bromfield. Kucharz Händla, Gustavus Waltz, posłużył do anegdotycznej porównania umiejętności technicznych Glucka.

Ważne daty w życiu Jerzego Fryderyka Händla

Warto wiedzieć: Jerzy Fryderyk Händel, mimo swoich problemów zdrowotnych pod koniec życia, takich jak paraliż ręki i postępująca ślepota, pozostawił po sobie niezwykle bogate i wpływowe dziedzictwo muzyczne, które do dziś jest cenione na całym świecie.

Jerzy Fryderyk Händel to postać, której twórczość, mimo upływu wieków, nadal inspiruje i porusza serca. Jego historia pokazuje, jak wielką siłę ma determinacja w obliczu trudności, nawet gdy staje się ślepym i nie może już tworzyć muzyki tak, jak wcześniej. Jego wkład w rozwój muzyki barokowej jest nieoceniony, a jego dzieła, takie jak „Mesjasz”, wciąż rozbrzmiewają na scenach całego świata, przypominając o geniuszu jednego z najwybitniejszych kompozytorów w historii.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Georg_Friedrich_H%C3%A4ndel