Molier – biografia francuskiego komediopisarza klasycyzmu.

30

Molière, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Jean-Baptiste Poquelin, urodził się w Paryżu i został ochrzczony 15 stycznia 1622 roku. Jest on postacią absolutnie fundamentalną dla historii literatury francuskiej i światowej, a jego wpływ na kształtowanie się języka francuskiego jest tak ogromny, że do dziś jest on powszechnie nazywany „językiem Moliera”. W styczniu 2026 roku przypada 404. rocznica jego narodzin. Jako założyciel teatru Illustre Théâtre i innowator, który stworzył gatunek comédie-ballet, Molière zrewolucjonizował komedię, a jego sztuki stanowią trzon repertuaru Comédie-Française. Był żonaty z Armande Béjart, z którą doczekał się trójki dzieci, choć dwoje z nich zmarło w niemowlęctwie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: W styczniu 2024 roku Molière miałby 302 lata.
• Żona/Mąż: Armande Béjart
• Dzieci: Louis, Pierre (oboje zmarli w niemowlęctwie)
• Zawód: Dramaturg, aktor, dyrektor teatru
• Główne osiągnięcie: Stworzenie gatunku comédie-ballet i zrewolucjonizowanie komedii francuskiej

Kim był Molière? Podstawowe informacje i dziedzictwo

Prawdziwe nazwisko, data urodzenia i pochodzenie

Jean-Baptiste Poquelin, światu znany jako Molière, przyszedł na świat w Paryżu, gdzie 15 stycznia 1622 roku odbył się jego chrzest. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej, co zapewniło mu solidne podstawy edukacyjne. Jego ojciec pełnił funkcję królewskiego tapicera, co świadczy o pozycji społecznej rodziny w tamtych czasach.

Pseudonim artystyczny i jego znaczenie

Około 1645 roku Jean-Baptiste Poquelin przyjął nazwisko sceniczne „Molière”. Wybór ten miał prawdopodobnie na celu ochronę dobrego imienia rodziny, zwłaszcza ojca, gdyż zawód aktora był wówczas piętnowany społecznie. Możliwe, że inspiracją dla nazwiska była niewielka miejscowość w regionie Midi.

Wykształcenie i niedoszła kariera prawnicza

Molière kształcił się w prestiżowym Collège de Clermont. Około 1642 roku podjął studia prawnicze w Orleanie, jednak jego prawdziwą pasją stał się teatr.

Status Molière’a we francuskiej kulturze

Wpływ Molière’a na kulturę francuską jest nie do przecenienia. Język francuski jest powszechnie określany mianem „języka Moliera” (la langue de Molière). Jest on uznawany za jednego z najwybitniejszych pisarzy w historii literatury światowej, a jego sztuki stanowią fundament francuskiego klasycyzmu.

Rodzina i życie prywatne Molière’a

Relacje rodzinne

Matkę, pochodzącą z zamożnej burżuazji, stracił w wieku zaledwie 10 lat. Z ojcem, królewskim tapicerem, nie wydawał się być szczególnie blisko związany, mimo że początkowo podążał wyznaczoną przez niego ścieżką kariery urzędniczej.

Rodzinny przydomek

W kręgu rodzinnym Jean-Baptiste Poquelin nosił nietypowy przydomek „Le Nez” (Nos), który wziął się z reakcji pokojówki na jego wygląd noworodka.

Małżeństwo z Armande Béjart

20 lutego 1662 roku Molière poślubił Armande Béjart. Relacja ta budziła kontrowersje, gdyż krążyły plotki o jej nieślubnym pochodzeniu, co doprowadziło do oskarżeń o kazirodztwo.

Potomstwo

Z małżeństwa z Armande Béjart Molière miał troje dzieci, jednak dwoje z nich zmarło w niemowlęctwie:

• Syn Louis (żył tylko w 1664 r.).
• Syn Pierre (żył tylko w 1672 r.).

Wieloletnia partnerka i wspólniczka Madeleine Béjart

Przez wiele lat Molière był związany z aktorką Madeleine Béjart, która odegrała kluczową rolę w jego życiu zawodowym i osobistym. W 1643 roku wspólnie założyli teatr Illustre Théâtre.

Kariera sceniczna Molière’a

Początki kariery i bankructwo Illustre Théâtre

W czerwcu 1643 roku Jean-Baptiste Poquelin porzucił plany związane z karierą urzędniczą i postanowił poświęcić się teatrowi, zakładając Illustre Théâtre. Niestety, przedsięwzięcie zbankrutowało już w 1645 roku, pozostawiając Molière’a z długiem.

Lata na prowincji (1645–1658)

Po wyjściu z więzienia Molière spędził około 12 lat jako wędrowny aktor, podróżując po francuskich prowincjach z własną trupą. Ten okres okazał się niezwykle ważny dla jego rozwoju artystycznego.

Przełom przed królem

Punktem zwrotnym w karierze Molière’a był dzień 24 października 1658 roku, kiedy to jego trupa wystąpiła przed królem Ludwikiem XIV w Luwrze. Sukces farsy „Zakochany lekarz” otworzył mu drzwi do dalszych sukcesów.

Oficjalny autor dworski

Dzięki protekcji Filipa I, księcia Orleanu, Molière stał się oficjalnym autorem rozrywek dworskich, a jego zespół teatralny otrzymał tytuł „Troupe du Roi” (Trupa Królewska).

Najważniejsze osiągnięcia i innowacje Molière’a

Królewska pensja i patronat

Molière otrzymał najwyższe możliwe wyróżnienie w postaci bezpośredniego patronatu Ludwika XIV, który nie tylko finansował jego działalność, ale także wielokrotnie stawał w jego obronie.

Innowacja gatunkowa

Jednym z najważniejszych osiągnięć Molière’a jest stworzenie gatunku comédie-ballet. Gatunek ten, łączący elementy komedii z muzyką, tańcem i śpiewem, powstał we współpracy z kompozytorem Jean-Baptiste Lullym. Pierwszym dziełem, które zapoczątkowało ten innowacyjny kierunek, były „Nieznośni” (Les Fâcheux) z 1661 roku.

Majątek i finanse Molière’a

Królewskie stanowisko dziedziczne

Jeszcze przed pełnym zaangażowaniem się w karierę teatralną, w 1641 roku, Molière przejął od ojca stanowisko „valet de chambre ordinaire et tapissier du Roi”. Przynosiło ono stabilne dochody.

Dochody z teatru

Po powrocie do Paryża w 1658 roku i zdobyciu protekcji królewskiej, sytuacja finansowa Molière’a uległa znacznej poprawie dzięki sukcesom komercyjnym jego sztuk.

Zdrowie i okoliczności śmierci Molière’a

Choroba zawodowa

Molière przez wiele lat zmagał się z gruźlicą płuc. Choroba ta nasilała się pod wpływem ogromnego tempa pracy.

Legendarna śmierć na scenie

Molière zmarł 17 lutego 1673 roku, kilka godzin po występie w swojej ostatniej sztuce „Chory z urojenia”. Mimo złego samopoczucia, dokończył spektakl, co jest świadectwem jego poświęcenia dla teatru.

Kontrowersje i skandale związane z Molière’em

Zakaz wystawiania „Świętoszka”

Jedną z największych kontrowersji, jakie wywołała twórczość Molière’a, był zakaz wystawiania jego sztuki „Świętoszek” (Tartuffe) z 1664 roku. Sztuka ta, piętnująca religijną hipokryzję, wywołała furię Kościoła katolickiego.

Skandal wokół „Szkoły żon”

Premiera „Szkoły żon” w 1662 roku wywołała tzw. „wojnę komiczną”. Krytycy zarzucali Molière’owi nie tylko błędy artystyczne, ale także niemoralność przedstawianych w sztuce treści.

Konflikt z dawnym patronem

Armand, książę Conti, który niegdyś był patronem Molière’a, po zarażeniu się syfilisem od kurtyzany stał się religijnym fanatykiem, atakując go za rzekomą bezbożność w dziełach takich jak „Don Juan”.

Kalendarium życia i kariery Molière’a

Poniżej przedstawiono kluczowe daty z życia i kariery Jean-Baptiste Poquelina, znanego jako Molière:

• 1622 r.: Narodziny Jeana-Baptiste Poquelina w Paryżu (chrzest 15 stycznia).
• 1632 r.: Śmierć matki Molière’a.
• 1641 r.: Przejęcie od ojca stanowiska „valet de chambre ordinaire et tapissier du Roi”.
• Około 1642 r.: Studia prawnicze w Orleanie.
• 1643 r.: Założenie teatru Illustre Théâtre wraz z Madeleine Béjart.
• 1645 r.: Bankructwo Illustre Théâtre; pobyt w więzieniu za długi.
• 1645–1658 r.: Lata na prowincji jako wędrowny aktor i szlifowanie warsztatu komediowego.
• Około 1645 r.: Przyjęcie pseudonimu scenicznego „Molière”.
• 1658 r.: Powrót do Paryża i występy przed dworem królewskim.
• 24 października 1658 r.: Przełomowy występ przed Ludwikiem XIV z farsą „Zakochany lekarz”.
• 1659 r.: Wystawienie sztuki „Szkoła mężów”.
• 1661 r.: Premiera „Nieznośnych” (Les Fâcheux), pierwszej comédie-ballet.
• 1662 r.: Premiera „Szkoły żon”; małżeństwo z Armande Béjart (20 lutego).
• 1664 r.: Premiera sztuki „Tartuffe”; narodziny syna Louisa.
• 1673 r.: Zmarł na scenie podczas występu w „Chorym z urojenia” (17 lutego).
• Styczeń 2026 r.: Mijają 404 lata od narodzin Molière’a.

Najważniejsze dzieła Molière’a

Twórczość Molière’a obejmuje szereg arcydzieł komedii, które do dziś bawią i skłaniają do refleksji nad ludzką naturą. Do jego najbardziej znanych sztuk należą:

• „Szkoła żon” (L’École des femmes, 1662)
• „Świętoszek” (Tartuffe ou l’Imposteur, 1664)
• „Don Juan, czyli Uczta kamienna” (Dom Juan ou le Festin de pierre, 1665)
• „Mizantrop” (Le Misanthrope, 1666)
• „Skąpiec” (L’Avare, 1668)
• „Szlachcic ziemianinem” (Le Bourgeois gentilhomme, 1670)
• „Chory z urojenia” (Le Malade imaginaire, 1673)

Nagrody i osiągnięcia Molière’a

Choć Molière tworzył w epoce, w której formalne nagrody w dzisiejszym rozumieniu nie były powszechne, jego osiągnięcia i wyróżnienia były niezwykłe:

• Protektorat Ludwika XIV: Bezpośrednie wsparcie i patronat królewski, który zapewniał finansowanie i obronę przed krytyką.
• Tytuł „Troupe du Roi”: Oficjalne uznanie jego trupy teatralnej jako Królewskiej.
• Stworzenie gatunku comédie-ballet: Innowacja artystyczna we współpracy z Jean-Baptiste Lullym.
• Uznanie jako najwybitniejszego dramaturga francuskiego: Jego sztuki są najczęściej wystawiane w Comédie-Française.

Warto wiedzieć: Język francuski jest powszechnie określany mianem „języka Moliera” (la langue de Molière), co świadczy o jego nieocenionym wpływie na rozwój literatury i języka francuskiego.

Jean-Baptiste Poquelin, znany jako Molière, był mistrzem komedii, którego sztuki do dziś bawią i skłaniają do refleksji nad ludzką naturą. Jego niezłomna pasja do teatru, mimo licznych trudności i kontrowersji, doprowadziła go do stworzenia dzieł, które na stałe wpisały się w kanon literatury światowej, umacniając jego pozycję jako jednego z największych dramaturgów wszech czasów.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Moli%C3%A8re