Schubert: Franz Schubert – kompozytor, twórczość i muzyka w bibliotece.

28

Franz Peter Schubert, urodzony 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, był jednym z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu, którego twórczość zrewolucjonizowała gatunek niemieckiej pieśni artystycznej. Twórca blisko 600 pieśni, w tym ikonicznych „Ave Maria” i „Erlkönig”, zmarł w wieku zaledwie 31 lat, 19 listopada 1828 roku w Wiedniu. Mimo krótkiego życia, pozostawił po sobie dorobek obejmujący siedem pełnych symfonii, liczne dzieła kameralne i fortepianowe, które do dziś stanowią fundament repertuaru muzycznego. Za życia jego talent był doceniany głównie przez krąg przyjaciół i miłośników muzyki, a pełne uznanie przyniosły mu dopiero dekady po śmierci, dzięki staraniom takich postaci jak Robert Schumann i Franz Liszt.

Franz Schubert miał 31 lat w momencie swojej śmierci. Był płodnym kompozytorem, znanym przede wszystkim z mistrzostwa w gatunku niemieckiej pieśni artystycznej. Jego muzyka, pełna głębokiej emocjonalności i liryzmu, do dziś porusza miliony słuchaczy na całym świecie. Był dwunastym dzieckiem Franza Theodora Floriana Schuberta i Marii Elisabeth Kathariny Vietz, z których wielu zmarło w niemowlęctwie. Kompozytor marzył o poślubieniu sopranistki Therese Grob, jednak plany te pokrzyżowało prawo wymagające od narzeczonego udowodnienia posiadania środków finansowych na utrzymanie rodziny.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 19 listopada 1828 roku miał 31 lat.
• Żona/Mąż: Nigdy się nie ożenił.
• Dzieci: Nie miał dzieci.
• Zawód: Kompozytor.
• Główne osiągnięcie: Rewolucja w gatunku niemieckiej pieśni artystycznej (Lieder), stworzenie blisko 600 pieśni, w tym arcydzieł takich jak „Ave Maria” i „Erlkönig”.

Podstawowe Informacje o Franzu Schubercie

Franz Peter Schubert przyszedł na świat 31 stycznia 1797 roku w Himmelpfortgrund, które wówczas było przedmieściem Wiednia w Archidiecezji Austriackiej, a obecnie stanowi część dzielnicy Alsergrund. Jego pochodzenie związane jest ze Śląskiem Austriackim, a konkretnie z prowincją Zuckmantel (dzisiejsze Zlaté Hory). Bezpośredni przodkowie kompozytora wywodzili się właśnie z tych terenów. Ojciec Franza, Franz Theodor Florian Schubert, przybył do Wiednia ze Śląska w 1784 roku, a dwa lata później objął stanowisko nauczyciela parafialnego. Ta linia rodowa stanowi ważny kontekst dla jego wiedeńskiego życia i kariery.

Tragiczne okazały się okoliczności śmierci kompozytora – zmarł w wieku zaledwie 31 lat, 19 listopada 1828 roku w Wiedniu. Oficjalnie podano dur brzuszny, jednak współcześni historycy skłaniają się ku teorii, że bezpośrednią przyczyną mogła być syfilis, choroba powszechna w tamtych czasach. To krótki, ale niezwykle intensywny okres życia, który zaowocował monumentalnym dorobkiem artystycznym.

Już od najmłodszych lat przejawiał niezwykłe zdolności muzyczne. Pierwsze lekcje gry na skrzypcach otrzymał od swojego ojca w wieku ośmiu lat, szybko osiągając poziom pozwalający na swobodne wykonywanie łatwych duetów. Jeszcze wcześniej, jako sześciolatek, rozpoczął naukę gry na pianinie pod okiem starszego brata Ignaza. Talent Franza był tak wybitny, że w zaledwie kilka miesięcy przewyższył umiejętności swojego nauczyciela, co świadczyło o jego naturalnym darze i predyspozycjach do muzyki. Ta wczesna edukacja stanowiła fundament dla jego przyszłej, błyskotliwej kariery kompozytorskiej.

Życie Prywatne Franza Schuberta

Franz Peter Schubert był dwunastym dzieckiem Franza Theodora Floriana Schuberta, nauczyciela parafialnego, oraz Marii Elisabeth Kathariny Vietz. Rodzina była liczna, a życie w tamtych czasach naznaczone było wysoką śmiertelnością. Z czternaściorga dzieci tej pary aż dziewięcioro zmarło w niemowlęctwie, co stanowiło tragiczną rzeczywistość wielu rodzin w XVIII i XIX wieku. Ta doświadczenie straty z pewnością mogło wpłynąć na wrażliwość młodego kompozytora. W życiu osobistym Schuberta ważną rolę odegrała miłość. W 1814 roku poznał sopranistkę Therese Grob, dla której tworzył wiele utworów liturgicznych. Marzył o poślubieniu jej, jednak ich plany pokrzyżowało surowe prawo z 1815 roku, które wymagało od narzeczonego udowodnienia posiadania wystarczających środków finansowych na utrzymanie rodziny. Brak stabilnej pozycji materialnej uniemożliwił realizację tego związku.

W trudnych chwilach życia, które często były naznaczone ubóstwem, Schubert mógł liczyć na wsparcie swoich przyjaciół. Szczególnie ważna była przyjaźń z Josephem von Spaunem, która rozpoczęła się jeszcze w czasach szkolnych w Stadtkonvikt i trwała do końca życia kompozytora. Spaun, znajdując się w lepszej sytuacji finansowej, często wspierał ubogiego Schuberta, dostarczając mu niezbędne materiały, takie jak papier nutowy, na który młodego twórcy zwyczajnie nie było stać. To pokazuje, jak cenne było wsparcie bliskich dla jego rozwoju artystycznego. Kluczowym momentem w jego życiu, który pozwolił mu w pełni poświęcić się komponowaniu, było zamieszkanie w domu matki przyjaciela, Franza von Schobera, w 1816 roku. W tym czasie Schubert zdecydował się porzucić pracę nauczyciela w szkole ojca, całkowicie oddając się swojej pasji i powołaniu artystycznemu, co było odważną decyzją w tamtych realiach.

Stan zdrowia i psychika Schuberta były przedmiotem zainteresowania biografów. Wskazuje się, że przez całe życie mógł cierpieć na cyklotymię, czyli zaburzenie nastroju charakteryzujące się okresami podwyższonego nastroju przeplatanymi z epizodami depresji. Jego okresy pracy jako nauczyciel, które były dla niego męczącą i nużącą pracą, mogły być wczesnym objawem depresji lub po prostu wyrazem głębokiego niezadowolenia z wybranej ścieżki życiowej, która odbiegała od jego artystycznych aspiracji. Ta wrażliwość i skłonność do melancholii z pewnością znalazły odzwierciedlenie w jego głęboko emocjonalnej muzyce, zwłaszcza w cyklach pieśni.

Rodzina Franza Schuberta

• Ojciec: Franz Theodor Florian Schubert (nauczyciel parafialny)
• Matka: Maria Elisabeth Katharina Vietz
• Liczba rodzeństwa: 13 (Franz Peter był dwunastym dzieckiem)
• Liczba dzieci, które zmarły w niemowlęctwie: 9

Kariera i Edukacja Muzyczna Franza Schuberta

Droga Franza Schuberta do świata muzyki była naznaczona talentem i determinacją. W listopadzie 1808 roku, dzięki swojemu niezwykłemu talentowi wokalnemu, Schubert otrzymał stypendium chóralne w Cesarskim Seminarium, znanym jako Stadtkonvikt. Była to prestiżowa instytucja, która zapewniła mu dostęp do najlepszej ówczesnej edukacji muzycznej. W murach seminarium młody kompozytor miał okazję poznać i zgłębiać dzieła wielkich mistrzów, takich jak symfonie Mozarta i Haydna, a także wczesne dzieła Ludwiga van Beethovena, którego darzył ogromnym podziwem. Fascynacja muzyką tych kompozytorów stanowiła inspirację dla jego własnej twórczości.

Po opuszczeniu seminarium w 1813 roku, Schubert przeszedł szkolenie nauczycielskie. Przez ponad dwa lata pracował w szkole ojca w Lichtental, nauczając najmłodsze dzieci. Był to dla niego jednak okres ciężkiej, nużącej pracy, która nie odpowiadała jego artystycznym ambicjom i talentowi. W tamtym czasie, w 1804 roku, czołowy autorytet muzyczny Wiednia, Antonio Salieri, dostrzegł talent młodego Schuberta. Salieri objął go prywatnym nauczaniem teorii muzyki i kompozycji, co trwało aż do 1817 roku. Ta nauka u mistrza była niezwykle cenna dla rozwoju technicznego i artystycznego młodego kompozytora.

Mimo ogromnego dorobku, Schubert doczekał się jedynego autorskiego koncertu dopiero pod sam koniec życia. W marcu 1828 roku, zaledwie osiem miesięcy przed śmiercią, dał publiczny koncert poświęcony wyłącznie własnym utworom. Wydarzenie to spotkało się z bardzo dobrym przyjęciem i stanowiło jedno z niewielu znaczących publicznych uznani ze za jego życia. Ten koncert, zorganizowany przez jego przyjaciół, był wyrazem ich wiary w talent Schuberta i próbą zapewnienia mu finansowego wsparcia w ostatnich miesiącach życia. Pokazuje to, jak bardzo postać Franza Schuberta była ceniona przez jego najbliższe otoczenie, nawet jeśli szersza publiczność nie w pełni jeszcze doceniała jego geniuszu.

Etapy Edukacji i Kariery

Twórczość Muzyczna Franza Schuberta

Franz Schubert był kompozytorem o zdumiewającej płodności twórczej. Rok 1815 stanowił jeden z najbardziej produktywnych okresów w jego życiu. W tym czasie skomponował ponad 20 000 taktów muzyki, co jest niewyobrażalną ilością dla większości twórców. W tym intensywnym roku powstało między innymi dziewięć utworów kościelnych, symfonia oraz około 140 pieśni (Lieder). Ta niesamowita wena twórcza świadczy o jego nieustannej potrzebie tworzenia i o głębokim zanurzeniu w świecie muzyki.

Jego dorobek w dziedzinie pieśni artystycznej jest wręcz monumentalny. Jest powszechnie uznawany za mistrza niemieckiej pieśni, pozostawiając po sobie ponad 600 utworów tego typu. Te pieśni, często inspirowane poezją Goethego czy Schillera, charakteryzują się głęboką ekspresją emocjonalną, subtelnym oddaniem nastroju tekstu i mistrzowskim połączeniem melodii z akompaniamentem fortepianowym. Do najsłynniejszych należą „Erlkönig”, „Gretchen am Spinnrade” oraz „Ave Maria”, które na stałe wpisały się do kanonu muzyki klasycznej.

Jego twórczość symfoniczna i kameralna również jest niezwykle bogata. Mimo krótkiego życia, skomponował siedem pełnych symfonii, w tym słynną VIII Symfonię h-moll, znaną jako „Niedokończona”, której tajemniczość i piękno fascynują do dziś, oraz IX Symfonię C-dur, nazwaną „Wielką”, która imponuje rozmachem i liryzmem. Tworzył również utwory kameralne, w tym kwartety smyczkowe. Interesującym aspektem są jego wczesne kompozycje rodzinne – pierwsze kwartety smyczkowe pisał z myślą o rodzinnym zespole, w którym sam grał na altówce, jego bracia Ferdinand i Ignaz na skrzypcach, a ojciec na wiolonczeli. To podkreśla silne więzi rodzinne i wspólne zamiłowanie do muzyki.

Najważniejsze Dzieła Franza Schuberta (Przykłady)

• Pieśni (Lieder): Ponad 600 utworów, w tym „Erlkönig”, „Gretchen am Spinnrade”, „Ave Maria”, cykle „Die schöne Müllerin”, „Winterreise”.
• Symfonie: 7 pełnych symfonii, m.in. VIII Symfonia h-moll („Niedokończona”), IX Symfonia C-dur („Wielka”).
• Muzyka kameralna: Kwartety smyczkowe, kwintety, oktety.
• Utwory fortepianowe: Impromptus, utwory fortepianowe.

Uznanie i Sława Franza Schuberta

Za życia uznanie dla Franza Schuberta było ograniczone do małego kręgu jego wielbicieli i przyjaciół w Wiedniu. Jego muzyka, choć ceniona przez tych, którzy go znali osobiście, nie zdobyła szerokiej popularności. Dopiero dekady po jego śmierci nastąpiło prawdziwe odkrycie jego talentu. Kompozytorzy tacy jak Felix Mendelssohn, Robert Schumann, Franz Liszt i Johannes Brahms odkryli jego dzieła i zaczęli aktywnie promować jego twórczość. To dzięki ich staraniom muzyka Schuberta zaczęła gościć na koncertach i zdobywać serca słuchaczy na całym świecie. Szczególnie Robert Schumann był wielkim orędownikiem muzyki Schuberta, odkrywając m.in. partyturę IX Symfonii „Wielkiej” w archiwach i doprowadzając do jej prawykonania. Ta pośmiertna sława pozwoliła Franzowi Schubertowi zająć należne mu miejsce w panteonie największych kompozytorów w historii muzyki. Jego wpływ na rozwój muzyki romantycznej, zwłaszcza gatunku pieśni, jest nie do przecenienia.

Ciekawostki z Życia Franza Schuberta

Niezwykły talent Franza Schuberta był dostrzegany już od najmłodszych lat. Michael Holzer, organista z Lichtental, który uczył młodego Schuberta, przyznawał ze łzami w oczach, że nigdy nie miał takiego ucznia. Twierdził, że chłopiec wiedział już wszystko, co Holzer próbował mu przekazać, co świadczy o jego niezwykłym, wrodzonym talencie muzycznym i błyskotliwym umyśle.

Warto również wspomnieć o jego wczesnych doświadczeniach z instrumentami. Jako dziecko Schubert zaprzyjaźnił się z czeladnikiem stolarskim, który zabierał go do sąsiedniego magazynu fortepianów. Dzięki temu młody Franz miał możliwość ćwiczenia na instrumentach znacznie lepszej jakości niż ten dostępny w jego domu, co z pewnością przyczyniło się do jego rozwoju muzycznego. Jednym z bardziej wzruszających faktów z życia Schuberta jest upamiętnienie matki w jego twórczości. Przyjmuje się, że niedokończony „Oktet na instrumenty dęte” (D 72), skomponowany w 1812 roku, został napisany w celu uczczenia pamięci jego matki, Marii Elisabeth, która zmarła w tym roku. Te drobne, ale znaczące detale rzucają światło na osobiste doświadczenia i emocje, które mogły inspirować jego dzieła.

Debata nad seksualnością Franza Schuberta została zapoczątkowana w 1989 roku przez muzykologa Maynarda Solomona, co wywołało gorącą dyskusję w świecie naukowym. Choć za życia jego miłość do Therese Grob była jawna, późniejsze badania sugerują inne kierunki jego życia osobistego.

Franz Peter Schubert, mimo swojego krótkiego życia, pozostawił po sobie bogactwo muzyczne, które wciąż porusza i inspiruje, dowodząc, że nawet w obliczu trudności można stworzyć dzieła o nieprzemijającej wartości. Jego wpływ na rozwój muzyki, szczególnie gatunku pieśni, jest nie do przecenienia, a jego dzieła na stałe wpisały się do światowego kanonu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Schubert